HASAN ÖZLEM
EFENDİMİZİN HAYATI
Hasan Özlem Efendi, 1911 yılında Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde, bugünkü Kuzey Makedonya sınırları içerisinde yer alan İştip vilayetine bağlı Kiliseli (Bereketli) kasabasında dünyaya gelmiştir. Babası Mehmet Efendi, annesi ise Fatma Hanım’dır. Osmanlı coğrafyasının çok kültürlü yapısının son halkalarından birinde dünyaya gelen Hasan Özlem Efendi’nin çocukluğu, Balkanlar’da yaşanan siyasi, demografik ve sosyolojik dönüşümlerin etkisi altında geçmiştir.
İlk tahsilini, dönemin yaygın eğitim kurumlarından olan mahalle mektebinde iki yıl kadar sürdürmüştür. Bu kısa ama temel eğitimin ardından, klasik İslami metinleri kendi çabasıyla okuyarak, özellikle zahirî ilimlerde kendini yetiştirmiştir. Bu yönüyle, medrese eğitimi dışında da geleneksel İslami ilimlerde temayüz etmiş, “kendi kendini yetiştiren âlimler” sınıfına dahil olmuştur.
1928 yılında, Osmanlı sonrası Balkan coğrafyasında Müslüman-Türk nüfusa yönelik baskı ve asimilasyon politikalarının yoğunlaşması sonucu ailesiyle birlikte Anadolu’ya hicret etmek durumunda kalmıştır. Göç ettiği yer, on yıl süreyle ikamet ettiği Kırklareli vilayetidir. Bu göç, yalnızca coğrafi bir değişimi değil, aynı zamanda manevi bir yolculuğun da başlangıcını teşkil etmiştir.
Hasan Özlem Efendi’nin tasavvufi yönelimi çocukluk dönemine kadar uzanır. Anne ve babasının, dönemin Melamî şeyhlerinden Âşık Mustafa Efendi’ye intisaplı olması, onun Melamî meclislerle küçük yaşlardan itibaren tanışmasına vesile olmuştur. Bu tasavvufi atmosferin etkisiyle, çocukluğundan itibaren Yunus Emre ve Niyazî-i Mısrî gibi Melamî gelenekte müstesna yeri olan zevâtın ilahilerini meclislerde okumaya başlamıştır.
Bu yönelimin bir devamı olarak, 1935 yılında Kırklareli’nde Melamet meşrebine mensup Hasan Hoca namıyla bilinen bir mürşide intisap etmiş, onun terbiyesi altında Tevhîd-i Zât mertebesine ulaşıncaya dek manevî eğitime tâbi tutulmuştur. Bu süreç, onun içsel dönüşümünün ve tasavvufî istidadının en belirgin evrelerinden biridir. Ardından, Şaban Efendi isminde bir diğer Melamî şeyh vasıtasıyla Makâm-ı Cem tahsil ederek tasavvufî yolculuğunda daha ileri bir aşamaya ulaşmıştır.
Tasavvufi seyri sırasında Akhisar’a ve ardından Turgutlu’ya intikal eden Hasan Özlem Efendi’nin, bir sohbet meclisinde Hasan Fehmi Tezdoğan Efendi’ye ait bir ilahinin okunmasından etkilenerek bu zatla tanışma arzusu duyması, Melamet silsilesindeki en önemli kırılma noktalarından birini oluşturur. Bu iştiyak neticesinde ilk görüşmeleri 1944 yılında Akhisar’da gerçekleşmiş, daha sonra Tezdoğan Efendi’den “Hatmü’l-Makâm” olarak bilinen son tasavvufi icazeti almıştır. 1947 yılında ise, mürşidinin izniyle resmen irşadla görevlendirilmiştir.
Bu dönemde bir yıl boyunca zikir telkininde bulunmuş; ardından Fena ve Bekâ makamlarının telkinine geçmiştir. Böylece hem ferdi hem de kolektif bir terbiyenin taşıyıcısı olarak Melamet yolunun çağdaş temsilcilerinden biri haline gelmiştir.
Hasan Özlem Efendi’nin Melamî silsilesi, Osmanlı sonrası Anadolu’daki tasavvufi sürekliliği gözler önüne seren önemli bir halkayı temsil eder. Silsilesi, Melamet geleneğinin büyük isimlerinden Pir Muhammed Nûru’l-Arabî’ye kadar uzanır:
- Hasan Özlem Efendi
- Hasan Fehmi Tezdoğan
- Ali Rahmi Efendi
- Hacı Salih Rıfat Efendi
- Pir Muhammed Nûru’l-Arabî Hazretleri
Bu silsile, hem nazarî hem de amelî boyutlarıyla tasavvufun içsel disiplininin ve manevî mirasının sürekliliğini temin eden yapının canlı bir örneğidir.
Hasan Özlem Efendi’nin irşad faaliyetleri yalnızca belli bir mekâna veya çevreye sınırlı kalmamış; Anadolu’nun çeşitli bölgelerine yayılmıştır. Kendisinin bizzat irşadla görevlendirdiği zatlar şunlardır:
- Turgutlu’da Abdürrahim Çeşmeci Efendi
- Salihli’de Ahmet Aslan Efendi ve Demir Ali Serbest Efendi
- Merzifon’da Ahmet Sulu Efendi
- Kayseri’de Gazi Tekin Efendi
- Ankara’da Zeynep Arıcan
- İskenderun’da Kemal Özkan Efendi
- Urla’da Nahide Yılmaz
1948 yılında, mürşidi Hasan Fehmi Tezdoğan Efendi ile birlikte Kırklareli’nde katıldıkları bir sohbet meclisinde yaşanan hadiseler sonucu her iki zatın bir ay süreyle aynı odada gözaltında tutulması, dönemin sosyo-politik ortamının tasavvufî oluşumlara karşı taşıdığı hassasiyetin çarpıcı bir örneği olarak dikkat çekmektedir.
Hasan Özlem Efendi, 1974 yılında hac farizasını yerine getirerek zahirî ve batınî boyutları bütünleyen bir hayat çizgisini tamamlamıştır. Melamet anlayışının temel ilkeleri olan şeriat, tarikat, hakikat ve marifet dairesi içinde yaşadığı ve bu esaslara sıkı sıkıya bağlı kaldığı görülmektedir. Meclislerinde bulunan müridlerinin de bu prensiplere riayet etmelerini şart koşmuştur.
1997 yılında Hakk’a irtihal eden Hasan Özlem Efendi, tasavvufi mirasın aktarımı noktasında yalnızca sözlü kültüre dayanmamış, aynı zamanda klasik metinlerin sadeleştirilerek geniş kitlelere ulaştırılmasına da katkıda bulunmuştur. Bu bağlamda, Melami geleneğinin önemli eserlerinden biri olan Pir Seyyid Muhammed Nûr’ül-Arabî Hazretleri’nin “Niyâzî-i Mısrî Dîvânı Şerhi”ni sadeleştirerek istifadeye sunmuştur.
