Muhterem Melamet aşığı can dostlarım:

Sizlere aşağıdaki bilgileri ,
Üsküp- Köprülü- Melnisa köyünden Melami şeyhi merhum Elmas Sırrı Süleyman Efendi’nin “Not Defteri”nden aktarıyorum.
Muhabbetlerimle… (Hasan Fehmi Kumanlıoğlu)

25.12.2025 Çarşamba Ev
Güncelleme: 19.01.2026 Pazartesi Ev

Zirdeki (aşağıdaki HFK) yazılan 7 sahifelik bu yazı, Melamilik tarihine kaydolunmuştur. Ve aynı zamanda bu Melamilik tarihi İştip’te Abdürrahim Behai Efendimizde bulunmaktadır.
Ve işbu Melamilik tarihi; Birinci, İkinci ve Üçüncü Devre Melamiliği yeni Türkçe tab’olunmuştur.
İşbu kitap’ta, ismi yazılmamış Melami Tekkeleri ile meşayihi hakkında bildiğimiz kadar burada izahat veriyoruz.
Bu yerde söyleyen İştip Melami Dergahı postnişini Abdürrahim Muhammed Behai Efendi ve yazan da Köprülü kazasının Melnisa nahiyesinden İmam ve Halife Elmas Süleyman Efendi tarafından yazılmıştır.

Bismillahirrahmanirrahim

Menba-i feyz-i kemalat, tarik-i aşk-i şuhud yani tarik-i Muhammedi, Seyyidü’l-mürselin ve’l-ahirin Muhammed el-Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerinden müselseldir.
Fahr-i kainat efendimiz ibtida, Sıddık-ı Ekber ve İmam-ı Mutlak Veliyyü’l-müminin İmam Ali el-Murteza efendilerimizden intişar etmiştir.
Yani Melamilerin nisbeti iki koldan gelir. Biri Sıddıki, diğeri Alevi. Bunları ceddim Hacı Salih Rifat Efendinin yazma bir eserinde okudum.

İlk zamanlarda tarikata isim komamışlar. İlk Melami ismi alan zat Horasan’da Nisabur şehrinde Salih oğlu Ahmed bin Hamdun el-Kassar namdaki zat ibtida Hicret’in-Nebiy 240 tarihinde batın uleması iken kendisine Melami ismi vermiştir ve müridlerini bu yolda terbiye etmiştir.

Birinci Devre Melamilerine Melamiyye-i Kassariyye denir.
İkinci Devre Melamilerine Melamiyye-i Bayramiyye denir.
Üçüncü Devre Melamilerine Melamiyye-i Nuriyye denir.

Melamiler mürşidlerine Şeyh demezler. Genç ise yalnız Efendi, ihtiyar ise Efendi Baba derler. Sohbet arasında “benim mürşidim”, “benim kamilim” diye bizde çok elkab yoktur.

Üsküp damad-ı Pir Abdürrahim Fedai Efendimizin üç mahdumu var idi:
Biri, Seyyid Hakkı Baba; bu Doyran halifesi idi, Balkan Harbine kadar.
İkinci, Seyyid Hacı Kemal Efendimiz; Balkan Harbine kadar Üsküp Dergahı postnişini idi. Balkan Harbinde İstanbul, Bursa’ya hicret etmiş olmakla Üsküp’te dergahta kardeşi Seyyid Ali Efendi kalmıştır. 1922 senesinde Seyyid Hakkı Baba Selanik’ten Üsküb’e naklederek 1946 senesine kadar Üsküp’te umum Melamilerin mürşidi ve seyyidi olmuştur.

Köprülü’de iki Melami Tekkesi var idi.
Birisinde Hazreti Pir’den hilafet alan Hacı Hafız Mahmut Efendi,
ikincisinde damad-ı Pir Abdürrahim Fedai Efendimizden feyz alan Veli Efendi Baba namındaki zat postnişin idi. Ondan Vranofsa nahiyesinde Molla Veli hilafet alıp Birinci Cihan Harbinde şehid olunca onun biraderi Ömer Efendi Baba hilafet alıp dergahta uzun zaman hilafette bulunmuş, ahlaklı, edebli, temkinli bir zat idi.

Hacı Hafız Mahmud Efendi’den hilafet icazet alan Melnisa nahiyesinden Zekeriya İsmail Efendi namında bir zat postnişin olmuştur. Bu zatın kemalatı temkinli, celal sıfatı galip idi. Çok söylemez, fakat söylediği zaman ahkam-ı Tevhid’den mana verirdi. Halka-i zikri cezbeli idi. Zekeriya Efendinin dünyadan ahirete intikali üzerine dergahta postnişin Elmas Süleyman Efendi, o günden bugüne kadar hâlâ sağ olup Üsküp’te mukim.

Tikveş Tekkesinde Hacı Kadir Bey’den sonra postnişin oğlu Kazım Bey, onun ölümünden sonra oğlu Halil Bey postnişin olmuştur. Onun da intikali ile kardeşi Süleyman Bey hilafet alıp Efendi olmuştur. Şimdi İzmir’de yaşıyor.

Yine Seyyid Hacı Kemal Efendinin halifesi Hacı Hafız Ferid Efendi, diğeri de Ustrumcalı Hacı Muhammed Efendi. Bu zatların İzmir, Durgut(lu), Eskişehir ve Akhisar’da vekilleri vardır.

İştip Melami Dergahında Hacı Salih Rifat Efendimizden sonra mahdumu Şeyh Hüseyin Bey postnişin olmuştur. Ondan sonra Hacı Ali Rahmi Efendi ve Bereketli nahiyesinde müderris müfti Ömer Efendi postnişin-i hilafet olmuş, Bekirli’de Hacı Şar Efendi, Deyinler’de Aşık Mustafa Dede, sonra damadı Abbas Efendi.

İştip’te postnişin Abdürrahim Muhammed Behai Efendi, Muşansa karyesinde Hasan Fehmi Efendi Talibi Dede nam ile anılan bu zat, (1)920 tarihinde Mel(n)emen’e hicret ederek şimdi Türkiye’de.

İzmir, İstanbul, Edirne, Bursa, Akhisar, Durgut(lu), Eskişehir, Ankara gibi şehirlerde halifeleri vardır. Yani onun yüzünden çok ihvanlar olup el’an da devam etmektedir.

Hacı Ali Rahmi Efendi (1)914’te Rumeli’nden Anadol(uy)a hicret edüp evvela İzmir, saniyen Tire, orada üç sene ikamet edüp birçok ihvanlar yetiştirmiştir.

Kosova’nın merkezi Piriştina şehrinde Melami Dergahı var idi. Postnişini meşhur müderrislerden Hacı Vehbi Efendi. Pirizren Tekkesinde Recep Hulusi Efendi, ondan sonra halife Hacı Seyfeddin Efendi ve Rahofça nahiyesinde Malik Hilmi Efendi tekkede postnişin idi. Ve Pirizren’de Hacı Ömer Lütfi Efendi. Ondan sonra Kamil Efendi.

Kosova’nın Mitroviça kasabasında Hacı Yunus Efendi. Türkiye zamanı Sancak denilen Yenipazar kasabasında Melami Tekkesi postnişini Hafız Hasan Efendi, ondan sonra Hafız Hüseyin Efendi. Ondan da hilafet icazet alan Akova kasabasından müderris Hayrullah Efendi. Bu zat Balkan Harbi’nden sonra Bosna’nın Tuzla vilayeti dahilinde Çelik nahiyesinde hem müderris hem Melami Efendisi olup 55 sene, oradaki ismi müderris Hayruddin Abdurrahman, 1965 tarihinde rahmet-i Rahman’a kavuştu. Allah gani gani rahmet eylesin. Amin.

Hitam:
Kosova’da Hacı Adem Baba bir zat da gayet alim ve fazıl idi. Tasavvufta yekta idi.

Hitam:
Koçana kazasında Grades nahiyesinde Pir Seyyidimizin hem zahiren talebesi hem batınen ilk halifesi Gradesli Mustafa Efendi, ondan sonra mahdumu İbrahim Efendi, ondan sonra Hacı Emin Aga, ondan sonra İbrahim Efendi’nin mahdumu Rıza Efendi. Bunların makamları hepsi medfun Grades’tedir.

25 Şubat 1969, Üsküp.

Ek Bilgi: ( Hasan Fehmi Kumanlıoğlu)

1945 yılında Akhisar’a gelip Hasan Fehmi Tezdoğan Efendimizin( bende var olan) Tarifname’sini istinsah eyleyen Elmas Süleyman Efendinin bana ulaşan bir defterinden bu hatıraları yazdım.

Kendileri ailece 1974 yılında İzmir-Karşıyaka-Bostanlı semtine yerleştiler. 1975’te Babacığımla yaptığımız bir ziyarette çok rahatsız idi. O sohbette evlatlarını bize teslim ettiler. Ama ne yazık ki dünya gailesi ağır bastı. Alakayı devam ettiremedik. Kendileri de kısa bir zaman sonra alem-i cemale teşrif ettiler.

Ziyaretimizde yatakta yatıyordu. Ailesinden çok yüksek sesle “sucaz” diye bağırarak bir bardak su istedi.İçi yanıyordu. O manzara hala gözlerimin önünde. Ruhu şadolsun.

Elmas Efendi Melnisa köyünden. Bir de Vranofsa köyünden Elmas Efendi var. Himmetleri Varolsun.

Mübarekler İzmir’e geldiklerinde ne kadar sevindik, dil tariften aciz. Hz.Pir Efendimizin nur saçtığı beldelerden geldiler. İçimiz dışımız nurla doldu. Melamet risalelerini lütfettiler bizlere.

1920’de Menemen’e yerleşen Hasan Fehmi Efendi , kundura tamirciliği yapan baba dedem Hacı Kamil Ef. nin yanında bakkal dükkanı açmış. Beraber camiye gidiyorlar.Daha sonra dedem onun dervişi oluyor. Babacığım doğuyor. Sene 1921. 1939’da Efendimiz İzmir’de Darağacı semtine taşınıyor. 1943’te Babacığım İstanbul’dan askerliğini bitirip İzmir’de Hasan Frhmi Ef.ye intisap ediyor. Efendimiz 1949 başlarında bana kendi ismini lutfediyor. 1951 başında Hakkın İrcii=Dön hitabıyla İzmir Kokluca Kabristanına sırlanıyor. Kabrin başında İştip’ten Kınık’a yerleşen ve orada medfun Melami şeyhi Hacı Emin Ef.nin halifesi Bergama-Kınık’lı Ömer Dağtaş Ef. güzel bir konuşma ve de güzel bir dua yapıyor.

Şimdi bize düşen Efendimizin bıraktığı halifelerinin yetiştirdiği güzide kardeşleri/ canları bulup tanışmak ve onlarla kol-kola olup İlm-i Tevhid yolunda hizmete devam etmektir. Şu da bir gerçek ki 50 yıldır eserlerimizle bu vazifeyi sürdürmekteyiz.

Rabbim yar ve yardımcımız olsun. Erenlerin himmetleri varolsun.
Her nerede varsa Melamete gönül veren Canlara selam olsun. Hu hu hu…

29.12.2025 Karşıyaka -İzmir